Ravel, Chopin, Rachmaninoff and … Mikołajczyk

27935582_203558760388292_579455656_n (2)
Gaspar de la Nuit – Ł. Mikołajczyk, piano; B. Pacak-Gamalski, text
by Bogumił Pacak-Gamalski

Some twenty years ago,  very young Polish actor decided to become a writer himself. First in poetry, then short stories and eventually he wrote and published a stage solo play “A true critic”. An actor writes about a theatre critic! A powerful friend or a foe of an actor, omnipresent shadow of actor’s art and stage.(*)

Sometimes our roles change. It is, I suppose, easier to be a critic. To give praise or to point mistakes.  But it is easier only if you are nonchalant or arrogant in your task. When somehow you feel superior with your knowledge, experience . It is a very wrong way of being a critic. A true critic knows that he should be a part of the entire experience. That he is an extension of the stage. Is an ally of a stage artist. He is there to give support to the artist, so the next performance could be better. They both should work for the benefit of the audience: the ultimate judge.  Therefore both of them should exercise a high degree of humility.

This golden rule applies to all type of artistic performance, on and off ‘stage’, whatever form the ‘stage’ might be.  I have included the entire ‘foreword’ because I’m just about to write a review (a form of a critique) of musical performance in which I took small part (a spoken word, not playing on an instrument or singing). I have been asked by a pianist to help explain a particularly difficult composition based on a little known French poem. Because the three very distinctly different pieces of the composition reflect very specific fragments of the largely unknown text – an idea arose that the text should be perhaps read and slightly explained to the audience, thus allowing the audience to fully appreciate the effort of both the composer and the pianist. I thought of the idea as an excellent addition, and very helpful to the music and, most of all, to the listener. And that should be (often is not, since not only critics are sometimes nonchalantly arrogant – performers, too) always a paramount concept.

The Canada International Arts & Music Society invited music lovers to an evening with talented pianist Łukasz Mikołajczyk. The concert took place in the UBC School of Music  ‘Roy Barnett Hall’.05-ubc

Program consisted of Maurice Ravel’s Gaspar de la nuit (Gaspar of the night); Fryderyk Chopin’s  Waltzes (A flat major, A minor, F minor) op.34, Polonaise A flat major, op. 34 and Sergei Rachmaninoff’s  Prelude B flat major op. 23 no 2 and Prelude D major op. 23 no 4.

Ravel’s late composition of ‘Gaspar de la Nuit’ has three very distinctive and different parts.  Some call it a suite and the term is used often. If it is, it is an atypical suite. But that is none consequential, suffice to say it is a three parts composition, which similarities (or connectivity) is based mostly on atmosphere  and oneiric visions based on a poem by Aloysius Bertand of the same title.

First part, ‘Ondine’ is a story of siren-like beautiful creature, which  woes a young man to her watery kingdom.  Not unlike the famous sirens wooing Odysseus in his travels. It does pose a certain degree of technical challenges for a pianist: the fast repetition of short cord at the beginning and complex changing of different movements by the end. Yet, it should be presented to the listener as any easy, evocative of flowing water, composition. An attentive listener will easy find similarities to it in Ravel’s earlier composition, Jeux d’eau  or even to music of Debussy.

Mikołajczyk played it splendidly, giving it time (despite fast movements, cords and multi melodies) to overtake the listener with vision of cascading water, waves and the apparition of Ondine spreading her charms and invitation to the surprised young traveller. In this type of composition the aim is to play the fast and changing parts without being noticed that it is a bit of virtuoso piece. The feeling has to be of the murmur of water, the flowing on its surface of a siren and her song-charming.  And, I am certain, that the audience (in this particular piece) did not even notice the difficulty of the music, being instead overtaken by that magic vision and spell.

Despite the unusual fact that I was on the stage, not among the audience, and in a small way part of the performance, the pianist had my full attention and effortlessly took me inside that dream, the vision created by the music.

The second part  – Gibet (to be understood not as normal gallows but an instrument, mechanism where, in old days, an already executed dead body of a criminal was exhibited, often for a very long time) – was composed more in the form close to a funeral march.  It is , after all, a story of an apparition of a person, disguised as a monk or poet or philosopher, who was ‘inhabitant’ of a gibet, an ally of Satan, death incarnate. I think that Mikołajczyk was quite apt in playing the somber mode of the music. It took us to places dark and hidden. Full of death and decay.

And – finally! – the Scarbo. Third and last part of Gaspar de la Nuit. I said ‘finally’ for in this piece a technically excellent pianist has the chance (and does not have to conceal it) to be .. a star. A virtuoso. Extremely difficult score, not played that often for that reason, where the pianist has to be a bit of gymnast as far as his hands are concerned. The story is of a mischievous gnome perched upon a church tower or stony gate. Quite a bit of a rascal, who runs and jumps, laughs and spits at people causing havoc and despair. As it is composed to woe the listener with the pianistic virtuoso of a musician – I am not even sure that the story itself is that visible or noticeable to the audience.  I think that everybody is just overtaken with the pace and overlapping passages and at certain moment just concentrates on the intricacy of the players hands than on the story. But that’s Ravel’s fault. The pianist often has no chance but to be a … star, not a storyteller.  Personally I am in the definite minority, who thinks that it is too much of an l’art pour l’art (art for art’s sake). But Ravel, not unlike Chopin, Liszt or Mozart where soloist of the piano, too. And wanted to be the best, the most admired – to be star!  They were the rock stars of their time.  Don’t be afraid or too reverential to the somewhat patronizing term: classical music. There is only two types of music: good and bad one.

08-DSC00023After intermission (and relocating myself to be among the audience, ha ha ha) Mikołajczyk played more known and popular pieces by Chopin and Rachmaninoff.  There is really not much of a reason to talk about the music, it’s character and emotions of both of these immensely popular composers. What is worth stressing though, is the fact that despite a sharp difference in musical style (Chopin was a romantic period composer and Rachmaninoff definitely an impressionist) one could easily link their common emotional musical background. Unlike Ravel, a contemporary and a friend of Rachmaninoff, who was through and through French culture composer. Chopin and Rachmaninoff shared a somewhat similar culture of Polish and Russian Slavs. An innocently, almost child-like happy at moments and very brooding at other. Sentimental and romantic (romantic not in a musical sense but common language, conversational  understanding) to the core.  And that is often noticeable in both composer’s emotional tone. Their ‘storytelling’.  I had a distinct feeling that Łukasz Mikołajczyk felt more attuned to their music, to its soul.  Some things come naturally, and others you have to learn, study to understand.

The Waltzes of Monsieur Chopin that were flowing from under Mikołajczyk’s fingers, were so light, so sweet.  It was good choice to show  the differences of their atmosphere stemming from employing different scales: from major to minor.

Rachmaninoff’s Preludes (D major op. 23 no 4 and B flat major op. 23 no 2) are always a good choice for a pianist and listener.  Detailed and intricate yet composed so brilliantly, bring such a joy to listen.

And, of course, how could he denied himself and us to listen again to his interpretation of the wonderful, sweeping music of Polonaise A flat major op.53. Composed in 1842 polonaise (translated literally: Polish dance) belongs to a canon of piano music world wide. It is majestic, heroic. Even the tempo from the very beginning is marked as Alla polacca e maestoso (a’la Polish and majestic). Its rapid cascading octaves, perfect intervals, thrills and the need to use more or less the entire keyboard makes it a class in itself. It is also a physical ‘killer’ for a pianist. If a Chopin’s waltz is a nice stroll through a park – that this polonaise is a ten miles run. If you are not physically prepared to play it – you will never achieve the effect that is required to show its glory. In music, for myself, I often compare it to two very distinctly different compositions having nothing in common with this piece in form and type: Handel’s Messiah and Verdi’s Requiem. All three have in common the feeling of grandiose majesty. Something eternal. The main theme of this Polonaise serves the same purpose for setting the tone of the composition as in Verdi’s Requiem does the Dies irae. Final victory, even through mortal death. Verdi’s and Handel’s is based on God’s glory, Chopin on nationalistic pride. But the victory is a triumph of freedom and evokes the feeling of heroism.

10-DSC00024Mikołajczyk , I think, has made that piece his own. Which is difficult for one main reason:  it is and was played many times by so many great pianists that it makes it almost impossible to escape comparisons. And for a young pianist it is not easy to be compared with the giants of the keyboard. So to make it your own,  to achieve an emotional ownership of the way you feel  it and play it seems to be the only logical choice. It does not mean making some sort of variations on the Polonaise, after all, let’s still keep Chopin – Chopin. But it allows you to play it the way you want to play as if it was never played by anyone.  Otherwise the weight of it could be difficult to bear. I think that Mikołajczyk achieved that.

Let me go back to the paragraph, were I was writing about Ravel and the third part of Gaspar of the night, the Scarbo. When I said that there is not really a classical music and the non-classical music. There is good music and bad, period. I am satisfied beyond doubt that, on that evening in Roy Barnett Hall, I was listening to the good type.


*) Omar Sangare, “A true theatre critic” solo performance play. I have wrote an extensive review of the play for the  Theater Institute of Romaszewski in Warsaw, after it was performed in Vancouver’s International Fringe Festival, where it was highly acclaimed.















Wyraźny wzrost antysemityzmu w Polsce. Niebezpieczne spotkania z demonami przeszłości.

Pomimo wielokrotnych oświadczeń czołowych przedstawicieli państwa i i partii rządzącej, które często odbierane są jako gołosłowne deklaracje  nie znajdujące potwierdzenia w rzeczywistości krajowej – zaniepokojone środowiska obywateli polskich żydowskiego pochodzenia wydały wspólne Oświadczenie. To ważny dokument. Trzeba dołożyć wszelkich starań by Polacy, gdziekolwiek są: w Kraju czy za granicą, potraktowali ten dokument z należytym szacunkiem i zastanowieniem się. Dobre imię Polski, jej wielowiekowa tolerancja nie mogą być oddane na pastwę ambicji politycznych jakichkolwiek polityków. Państwo Polskie ma obowiązek stawania w obronie wszystkich mniejszości narodowych w Rzeczypospolitej, która jest ich współwłasnością. Zwłaszcza tych mniejszości, które mają wielowiekowe tradycje w Polsce, tradycje patriotyczne, społeczne, socjalne, naukowe, kulturowe. To wyzwanie dla demokracji polskiej i dla wszystkich Polaków. Zwłaszcza dla liderów środowiskowych.  Dobremu imieniu Polski zagraża dziś – i powtarzam ponownie i w tym akapicie:  wbrew gołosłownym deklaracjom władz politycznych – w dużej mierze działalność rządu polskiego. W dekadzie, gdy odchodzą w przeszłość ostatnie generacje tych, którzy są Świadkami strasznej tragedii polskiego żydostwa w latach 2 wojny światowej nie wolno nikomu z nas nie zaświadczyć swą postawą, że to również niepowetowana tragedia i strata Polski. Że polscy Żydzi są nam tak samo ważni, bliscy i istotni, jak polscy Białorusini, polscy Ślązacy, polscy Kaszubi, polscy ewangelicy i polscy katolicy czy polscy ateiści. Ten przymiotnik ‘polski’ nie ma wartościowania. Jest jednoraki i równy dla wszystkich grup, które tworzą polską rodzinę dumnych Obywateli Rzeczypospolitej.

Poniżej tekst Oświadczenia żydowskich Organizacji religijnych i świeckich w Polsce.

Oświadczenie polskich organizacji żydowskich do opinii publicznej

[English translation below]

My, przedstawiciele polskich organizacji żydowskich, wyrażamy nasze oburzenie z powodu narastającego w kraju klimatu nietolerancji, ksenofobii i antysemityzmu. Mowa nienawiści wylewa się z internetu i rozpycha się w przestrzeni publicznej. Rozpowszechniła się w mediach, w tym i tych, które chcą nadal uchodzić za publiczne, i nie zdumiewa już także w słowach radnych, posłów, czy wysokich nawet urzędników państwowych. Ilość pogróżek i obelg, kierowanych pod adresem żydowskich instytucji i placówek, stale rośnie. Doceniamy to, że prezydent, premier  i przywódca partii rządzącej potępili antysemityzm. Ale póki słowa ich nie przekształcą się w czyny, brzmieć będą raczej jak deklaracja bezradności wobec napiętnowanego, a mimo to szerzącego się zła. Potrzebne są stanowcze działania.

Polscy Żydzi – w przeddzień 50. rocznicy marca 68 i 75. rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim – nie czują się dziś w Polsce bezpiecznie. Jest rzeczą oczywistą, że obecne zagrożenia nie przypominają tych z przeszłości, i że – inaczej niż w wielu innych krajach współczesnej Europy – nie przybierają też formy bezpośrednich napaści. Ale brak fizycznej przemocy nie wystarcza przecież, by sytuację uznać za normalną. Oczekujemy od władz publicznych, by nie tylko przyznały, iż antysemityzm jest złem – ale że jest złem tu i teraz, że zagraża w Polsce dziś, i że musi być napiętnowany i ścigany. Brak przeciwdziałania ze strony władz odbierany jest bowiem jako przyzwolenie – i przez sprawców, i przez tych, w których czyny sprawców są wymierzone. Organizacje żydowskie gotowe są do szczegółowej, praktycznej współpracy z instytucjami publicznymi, od policji przez media po szkoły, by stawić temu tamę.

Wiemy też, że nie tylko my, a zapewne nawet nie my najbardziej, padamy ofiarą tego klimatu nienawiści. Wyrażamy naszą solidarność z wszystkimi w Polsce, którzy – jak Romowie, muzułmanie,  uchodźcy, osoby czarnoskóre, Ukraińcy, członkowie pozostałych mniejszości etnicznych, religijnych, seksualnych czy innych – doświadczają wrogości czy wręcz dyskryminacji. Czujemy gniew i wstyd, że w naszym wspólnym kraju kogokolwiek to spotyka. Jesteśmy, w ramach naszych szczupłych możliwości, gotowi współpracować z wami i waszymi organizacjami, by przeciwstawić się złu.

Obecna fala antysemityzmu nastąpiła w związku ze sporem o wchodzącą właśnie w życie nowelizację ustawy o IPN, którą uważamy za źle napisaną i szkodliwą dla swobody debaty historycznej. Ale jeżeli sporadycznie pojawiające się na świecie, godne potępienia, wzmianki o „polskich obozach” wymagają, zdaniem rządu i parlamentu, aż takiej reakcji prawnej, to co powiedzieć o szerzącej się w Polsce nietolerancji i nienawiści? Instrumenty prawne do ich zwalczania istnieją. Brak, jak dotąd, politycznej woli. Oczekujemy, że zostanie okazana.

Apelujemy zarazem do wszystkich, jakiej by nie byli narodowości czy wyznania, z którymi wspólnie udało nam się, na przestrzeni ostatnich 30 lat , zbudować – oparte na wzajemnym szacunku i prawdzie – zbliżenie polsko-żydowskie jakiego w dziejach naszej Ojczyzny dotąd nie było. Nie pozwólmy, by dzieło to zostało zmarnowane. To nie przeszłość nam zagraża, lecz niechęć do uczciwego się z nią rozliczenia. To nie konflikt polsko-żydowski nam grozi, lecz kolejna odsłona sporu o to, jaka ta Polska, wspólna nam wszystkim, ma być. Pozostańmy uczciwi, odważni i solidarni. Nie dajmy się podzielić.

Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP; Naczelny Rabin Polski; Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie; Gmina Wyznaniowa Żydowska w Katowicach; Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie; Gmina wyznaniowa Żydowska w Bielsko-Białej; Żydowski Instytut Historyczny im. E. Ringelbluma; Żydowskie Stowarzyszenie B’nai  B’rith; Żydowskie Stowarzyszenia Czulent; Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego; Fundacja im. Prof. Mojżesza Schorra; Fundacja Shalom; Jewish Community Centre – JCC Warszawa; Towarzystwo Społeczno- Kulturalne Żydów w Polsce; Stowarzyszenie Dzieci Holokaustu; Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny; Stowarzyszenie Midrasz; JCC Kraków; Fundacja Hillel Polska; Stowarzyszenie Drugie Pokolenie – Potomkowie Ocalałych z Holokaustu; Stowarzyszenie Żydów i Kombatantów i Poszkodowanych w II wojnie światowej; Fundacja Żydowska „Chidusz”; Żydowskie Towarzystwo Gimnastyczno-Sportowe Makabi Warszawa;


Open statement of Polish Jewish organizations

We, representatives of Polish Jewish organizations, express our outrage over the growing wave of intolerance, xenophobia, and anti-Semitism in Poland. Increasingly, hate speech has escaped the confines of the Internet to infiltrate the public sphere. It has found its way into newspapers and television broadcasts, including those belonging to public media outlets.

We are no longer surprised when members of local councils, parliament, and other state officials contribute anti-Semitic speech to public discourse. The number of threats and insults directed toward Poland’s Jewish community is rising. While we appreciate verbal condemnations of anti-Semitism on the part of President Andrzej Duda, Prime Minister Mateusz Morawiecki, and Law and Justice party leader Jarosław Kaczynski, these politicians’ words ring empty and do nothing to stop the spread of evil without strong supporting actions.

On the eve of the fiftieth anniversary of the anti-Semitic events of March 1968 and 75 years after the Warsaw Ghetto Uprising, Polish Jews do not feel safe in Poland. In significant ways, present threats to Poland’s Jewish community are different from those we experienced in the past. Unlike many of Europe’s Jews today, we do not now face direct physical threats. Despite a lack of physical violence, however, our situation is far from normal.

It is unacceptable for Poland’s leaders to merely state that anti-Semitism is wrong without recognizing publically that it is a dangerous, growing problem in our country today. We receive authorities’ inaction as tacit consent for hatred directed toward the Jewish community and call upon Polish leadership to punish those whose actions threaten our wellbeing. As representatives of Polish Jewish organizations, we call on public institutions, police, media outlets, schools, and members of the Polish public to combat anti-Semitism, and we are eager to cooperate with them in this critical mission.

We know that Jews are not the only victims of Poland’s current hateful climate. We stand in solidarity with all people in Poland who experience hostility and discrimination, including Roma, Muslims, refugees, people of color, Ukrainians, and members of other national, ethnic, religious, and sexual minorities. As we witness and experience hatred, we feel anger toward and shame in our country.

The current wave of anti-Semitism arose in response to an amendment to the Act on the Institute of National Remembrance. We believe this law to be poorly constructed and detrimental to open discussion of history. If Poland’s government believes that even sporadic mentions of “Polish Death Camps” must be criminalized, certainly the rising intolerance and anti-Semitic hatred in our country should be subject to similarly serious measures. Our government possesses the legal instruments to combat hatred but lacks political will. We call upon our politicians to change course.

At the same time, we reach out to the partners of myriad backgrounds with whom we have built strong Polish-Jewish relations based on mutual respect and truth. Do not allow our collective work to be in vain. The past can no longer threaten us, so long as we grapple with its truths and move forward together. More than a break in relations between Poles and Jews, which have been growing stronger in the decades since Communism, we fear the growing chasm in understandings of our national character. Stand with us as honest, brave, united Poles. We shall not be divided.


List otwarty środowisk polonijnych

od Redakcji: poniżej publikujemy List Otwarty grup i organizacji polonijnych z Wielkiej Brytanii, Szwecji, Francji, Niemiec, Austrii, USA i Kanady w sprawie nowelizacji Ustawy IPN i szkód, jakie ona przynosi dobremu imieniu Polski

1 lutego 2018 roku Senat przegłosował ustawę grożącą trzema latami pozbawienia wolności osobie, która publicznie i wbrew faktom przypisuje Narodowi lub Państwu Polskiemu odpowiedzialność lub współodpowiedzialność za popełnione przez III Rzeszę Niemiecką zbrodnie nazistowskie”. 6 lutego 2018 roku, mimo apeli środowisk opozycyjnych w kraju oraz gremiów opiniotwórczych za granicą, Prezydent RP Andrzej Duda podpisał nowelizację Ustawy IPN, kierując fragment Ustawy do zależnego od obozu rządzącego Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem o jego konstytucyjność. Jednocześnie, mimo braku pewności czy jest on zgodny z zapisem Ustawy Zasadniczej, stosując rzadko używany kruczek prawny umożliwiający wykonywalność całej nowej Ustawy in corpore, bez oczekiwania na opinię Trybunału.
My, Polacy mieszkający za granicą w sposób szczególny odczuwamy reperkusje tych decyzji polskich władz. W ciągu kilku dni przez kraje, w których mieszkamy, przetoczyła się medialna burza, a społeczność międzynarodowa często mało sympatycznie spojrzała nie tylko na polską historię, ale nawet na nas, Polaków. W ciągu kilku dni zniweczone zostały wieloletnie starania polskich instytucji naukowych, kulturalnych i dyplomacji i – trwające nieustannie od czasów Jałty – starania i pracę nas, Polaków żyjących na obczyźnie, aby godnie reprezentować nasza Ojczyznę. Godnie reprezentować, czyli rozmawiać również na trudne tematy. Dlatego wyjaśnialiśmy za granicą specyfikę i złożoność wojennej historii Polski. Robiliśmy i robimy to nie tylko w ramach działalności zawodowej i społecznej, ale też w rozmowach ze znajomymi, sąsiadami czy współpracownikami. Mówiliśmy o Holokauście, o cierpieniach wszystkich Polaków, o polskich Sprawiedliwych. Nie unikaliśmy też odpowiedzi na pytania o odpowiedzialność niektórych Polaków za znajdujące potwierdzenie w różnych źródłach historycznych (w tym w świadectwach ocalonych z Zagłady) pogromy i zabójstwa żydowskich współobywateli.
Politycy partii rządzącej podkreślają, że chodzi o zwalczanie rzeczywiście mylnego i absurdalnego sformułowania “polskie obozy śmierci”. Obserwowana przez nas reakcja społeczności międzynarodowej w ciągu tych kilku dni najlepiej świadczy o tym, jak bardzo kontrproduktywna jest ta ustawa. Hasło “polskie obozy śmierci” stało się hitem sieci we wszystkich językach, a o antysemityzmie Polaków rozpisują się media i dyskutują ludzie na całym świecie.
Z naszych międzynarodowych doświadczeń wynika, że tylko edukacja oparta o rzetelnie prowadzone badania naukowe pozwala wyjaśnić i zrozumieć ciemne strony historii każdego narodu. Musiały się z nimi zmierzyć również kraje, w których mieszkamy. W naszej ocenie uznanie bolesnej prawdy o swojej historii oraz przekazanie nowym pokoleniom obiektywnego spojrzenia na jego przeszłość jest wyrazem dojrzałości i uczciwości narodu. Ta godząca w wolność słowa ustawa ma na celu zastraszenie badaczy oraz skierowanie ich pracy w stronę innych, mniej kontrowersyjnych” dziedzin badań. Wbrew temu, co utrzymują polskie władze, ustawa godzi również w działalność naukową i artystyczną; co prawda autor artykułu opublikowanego w czasopiśmie naukowym nie będzie podlegał karze, jednak jego publikacja w prasie dla szerokiej publiczności – już tak. Ponadto Instytut Pamięci Narodowej, a także jakiekolwiek stowarzyszenie lub organizacja pozarządowa będą mogły wytoczyć proces komukolwiek, w tym autorowi dowolnego artykułu naukowego, jeśli uznają, że interes tej organizacji został naruszony lub wręcz kuriozalnie zarzutem, że przedmiot badań nie jest oparty na faktach (sic). Badania doszukują się faktów, służą ich odkrywaniu i opisaniu lub negacji z braku faktów.
Straty wizerunkowe, których doznał nasz kraj na arenie międzynarodowej w ciągu tych kilku dni są poważne. Trudno też nie dostrzec antysemickich demonów, które pod pretekstem “obrony honoru narodu”, 50 lat po wydarzeniach Marca ‘68 znowu wyległy na ulice polskich miast. Marszałek Senatu, Stanisław Karczewski, zapowiedział apel do Polonii,by wsparła Polskę”. Polskę zawsze wspieraliśmy i wspierać będziemy, ALE ODMAWIAMY wsparcia działań obecnych polskich władz w tej dziedzinie. Nie zamierzamy wspierać prawa mającego na celu negowanie faktów i podważanie wyników pracy rzetelnych historyków w Polsce i za granicą, a także pozostającego w sprzeczności ze stanowiskiem wszystkich prezydentów Polski od 1990 roku. Przyłączamy nasz głos Polaków mieszkających za granicą do polityków, organizacji pozarządowych, naukowców i ocalałych z Holokaustu, którzy w kraju i na całym świecie wyrażają zdziwienie i oburzenie wobec tej kontrowersyjnej i pozbawionej sensu ustawy.
Podpisali i sygnowali przedstawiciele grup, organizacji
i środowisk demokratycznych Diaspory Polskiej:
Democracy is OK D.OK
ADDP Association Défense de la Démocratie en Pologne
Femini Berlin Polska
Manifest Wolnej Polki
Berliński Kongres Kobiet
Dziewuchy dziewuchom Francja
KOD Polonia Austria
Babski Londyn
Polish Feminists
Dziewuchy Polonia
KOD Polonia Nowy York
KOD Polonia Szwecja
Dziewuchy dziewuchom USA
Wioletta Rebecka, Nowy York,
‘Stół Rozmów Polaków’ Vancouver, Kanada
KOD Niemcy
Obywatele Bez Granic, Montreal, Kanada
KOD Polonia Portugalia

KOMPAS Group Danmark R/A/M Polska

Dziewuchy dziewuchom Berlin, Niemcy

Mitte 21, Niemcy

Chopin, Olejniczak i epoki

fot. B. Pacak-Gamalski

Gdzieś chyba w 1975 lub 76 jechałem w Warszawie tramwajem przez  Aleje Niepodległości z Centrum, ku ulicy Dąbrowskiego na Mokotowie. Dziś bym pewnie nie trafił do tego budynku, bo w tych okolicach, między Dąbrowskiego a Madalińskiego, większość z nich była bardzo podobna. Dość solidne bloki powojenne, wybudowane jeszcze na długo przed technologią ‘wielkiej płyty’ z lat 60. i 70. ubiegłego wieku. Te nowe z tejże płyty rozsypywały się jeszcze w trakcie budowy – te starsze wyglądają ładnie i porządnie nawet dziś. Aliści, nie o technologiach budynków mieszkalnych pisać miałem.

Otóż szedłem do kuzynki mojego serdecznego przyjaciela, Stefcia, na mała prywatkę. Niby nic nadzwyczajnego. Stale się gdzieś jakieś małe bibki robiło. Komuna nie komuna, a młodość ma swoje prawa! Wcześniej udało mi się zdobyć (w Polsce wtedy się nie kupowało, tylko załatwiało lub zdobywało) butelczynę węgierskiego Egri Bikaver (odmiana taniego merlotu) w delikatesach Instytutu Węgierskiego na Marszałkowskiej, koło Składnicy Harcerskiej. Więc czułem się jak nowojorczyk z butelczyną tego wina w torbie. Elegancko, nie z pusta łapą. A elegancko miało być, bo na spotkaniu miał się pojawić … młody, chudziutki Janusz Olejniczak. Był dobrym kolegą kuzynki przyjaciela (nie pamiętam już też i jej imienia nawet – choć pamiętam, że była ładną dziewczyną). A Olejniczak ciągle jeszcze chodził w nimbie laurów Konkursu Szopenowskiego z 1970, gdzie był najmłodszym w historii tego Konkursu finalistą! W Polsce wówczas, w moim środowisku w każdym razie, finalista Konkursu Szopenowskiego to brzmiało, jak finalista Oscara w Ameryce. Wyżej w sławie zajść nie można było. Wyobrażałem sobie, że jest szansa zawarcia fajnej znajomości i że na pewno się polubimy. Miałem przecież tylu muzyków w rodzinie, a historię Konkursu znałem nie gorzej niż warszawscy krytycy muzyczni!  Halina Czerny-Stefańska i Barbara Hesse-Bukowska to były prawie, jak ciotki lub sąsiadki. Po każdym koncercie Łazienkowskim (gdzie nie było czymś nadzwyczajnym je słuchać) babcia ciągnęła mnie do nich na chwilę pogaduszki.

Ale nici z tej znajomości wyszły! Pamiętam, że Olejniczak był wyjątkowo cichy, nieśmiały jakby i dość zamknięty w sobie. O jego udziale w prywatce i wygłupach godnych naszego wieku – mowy być nie mogło. Mimo, że różnicy wieku aż tak wielkiej miedzy nami nie było. Zbyt długo zdaje się nie zabawił (co nam nie przeszkadzało, bo trochę krępował wszystkich z rozpoczęciem prywatki, ha ha ha) i  ‘po angielsku’ szybko zniknął.

1970, Warszawa – Konkurs Chopinowski, Janusz Olejniczak (fot. Wikipedia Commons)

Mniej więcej w tym samym czasie miałem natomiast możność być na jego koncercie na Jasnej w Warszawie. I tym razem pamiętam, że nie byłem rozczarowany. Grał jak … Olejniczak. Świetnie.

I jaki świat mały. Kto przypuszczał, że spotkam go po czterdziestu latach w Vancouverze! Ale i tym razem rozmowa nie była długa i niemożliwa na prywatne wspomnienia w cztery oczy. Więc znajomość znowu się nie zawiązała! Ha ha ha! Widać tak pisane, panie Januszu. Na kolejną możliwość za czterdzieści lat chyba czekać nie ma sensu. Aliści ( i te Waldorffowskie słowo – widać o muzyce bez Waldorffa nie sposób) koncert i tym razem nie zawiódł. Ba, może i wartościowszy niż tamten w Warszawie, bo pierwszy raz miałem możliwość posłuchania ciekawego eksperymentu gry na dwóch bardzo różniących się od siebie nie tylko wiekiem, wyglądem ale przede wszystkim tonem, instrumentach: epokowym, pięknym fortepianem firmy Broadwood, które produkowano w Londynie w latach Chopina i na których w czasie jego późnej tury koncertowej w Anglii grał i na współczesnym królu sal koncertowych, hebanowo-czarnym Steinwayu.

Wielokroć słyszałem pianistów grających na odrestaurowanych pianinach i fortepianach epokowych. Nigdy nie miałem okazji na jednym koncercie usłyszeć oba, używane przez tego samego pianistę.  Wtedy dopiero można faktycznie zorientować w bardzo chwilami wyraźnych różnicach dźwięku. Zwłaszcza w najwyższych i najniższych tonach skali. Oczywiście, przyzwyczajeni jesteśmy do tych większych i głośniejszych Steinwayów i Bechsteinów. Opanowały od dawna bardzo sale koncertowe.

A mnie zdało się, że mazurki i nokturn Chopina brzmiały lepiej i bardziej zbliżone były do stylu Olejniczaka na Broadwoodzie niż na Steinwayu. A zważywszy, że Chopin komponował głównie na jeszcze delikatniejszym Playelu, nie zdziwiłbym się, gdyby podobne wrażenie  odniósł, gdyby tego dnia w Vancouverze mógł Olejniczaka słyszeć. Ciekawostką jest fakt, że sam Olejniczak zetknął się z pianem epokowym – i to nie byle jakim, bo własnie Playelem! – w 1991 roku współpracując z Andrzejem Żuławskim nad jego produkcją filmu La note bleue (o rozstaniu George Sand and Chopina) i jako aktor (grał właśnie Chopina) i jako pianista jego utworów na tymże starym, epokowym Playelu.

fot. A.I. Sobiescy

Atmosfera była bardzo kameralna, w czym niewątpliwie pomagała ‘ciepłość’ wnętrza katedralnego: drewniane, piękne sklepienie, łagodne witraże, spotkania ze znajomymi. Sam pianista nie należy do klasy wirtuozów-gwiazd. Raczej skromny nie tylko charakterem ale i sposobem zachowania. W jego koncertach dominuje zdecydowanie muzyka a nie postać pianisty. A bywa czasem nieco odwrotnie i publiczność często wpada w zachwyt nad pianistą-gwiazdorem… .


Szkoda, że w piątkowym wieczorze (w sobotę nie byłem, więc nie mogę mieć opinii) zabrakło może mikrofonu pod ręką dla pianisty, bo kilkakroć starał się coś wyjaśnić, powiedzieć (głównie po francusku, co bardziej jeszcze utrudniało) i w zasadzie nie docierało to do dalszych rzędów w ogóle. I ad hoc robione zmiany repertuarowe może były możliwe do ustalenia nieco wcześniej… Jest to ponoć trochę zwyczaj samego Olejniczaka, który gra to, co w danym momencie, w danej atmosferze i przy danym dźwięku instrumentu decyduje o finalnym wyborze. Bywało tak ponoć z samym Chopinem. W niczym to jednak nie padło cieniem na grę pianisty i szlachetność dźwięków, które spod jego palców wychodziły. Dodatkową perełką był podwójny bis, gdzie wydawało mi się, że słyszałem ze sceny, że będą to de facto prawykonania najnowszych utworów Jacka Kaspszyka, z którym Andrzej Olejniczak bardzo blisko współpracuje i łączy ich przyjaźń.  Szczególnie zauroczony byłem cudownym wykonaniem (więc i kompozycją naturalnie) tanga. I zaskoczony, że Kaspszyk tak genialnie wyczuł ducha tego tańca argentyńskiego. Potem w krótkiej rozmowie, wydaje mi się (nie jestem już pewny, bo grupowo trudno rozmowę prowadzić), że powiedział mi iż zmienił zdanie i grał kompozycję Piazzollo.  Co by odpowiadało moim wrażeniom – Piazzollo ze swoją szkołą tango nueva skomponował i aranżował cudowne tanga.

Poniżej mini foto-reportaż z koncertu piątkowego i (za sprawą niezawodnego kronikarza fotograficznego Andrzeja Sobieskiego i Jana Sowińskiego) sobotniego.

Organizatorom: Vancouver Chopin Society i Early Music Vancouver serdeczne dzięki za to spotkanie muzyczne.


Nowa opera narodowa

imagesZ bohaterskim błyskiem patriotycznego uniesienia, Prezydent Polski podpisał Ustawę o Prawdzie, czyli nowelizację Ustawy IPN. Aby się upewnić czy jest zgodna z Konstytucją RP wysłał ją do Departamentu 7-mego Komitetu Centralnego PiS (czyli Trybunału Konstytucyjnego 4 Rzeczypospolitej) o zbadanie. Mimo to podpisał podpisał nie czekając na wynik tej opinii. Najwyraźniej już ją znał zanim prośba o takową opinię wpłynęła do Trybunału 😉 . Nie będzie Niemiec, Żyd, Amerykanin i Ukrainiec pluł nam w twarz. A tymbardziej Polak!

Podobno Trump zastanawia się czy podobnej nie ustanowić Dekretem Prezydenckim na temat kłamstw i obrażania Ameryki – Latarni wolności i demokracji – w sprawie wojny wietnamskiej, wojny w Iraku, czy więzienia w Guantanamo Bay.
Kanada jakoś tylko szwankuje w tym nowym prawielnym marszu narodów sprawiedliwych (znaczy się: nastojaszczych): a to Ukraińców przepraszała za obozy internowania w czasie I wojny światowej, a to Japończyków za identyczne obozy w II wojnie światowej, a ostatnio od blisko 10 lat przeprasza Indian (nawet już ich tak nie nazywa, bo podobno nie są Indianami, gdyż nie przypłynęli tu żaglowcami z kapitanem Cookiem z Indochin…) za zagładzanie na śmierć, za wysyłanie kilku pokoleń dzieci do szkół zbiorczych, gdzie były bite, gdy odważyły się miedzy sobą w pogańskim, swoim języku rozmawiać, za kradzież przyznanych wcześniej traktatami ziem. Ale jak długo można przepraszać?! O tyle przyjemniej jest być dumnym przecież. Może by jaką ustawkę panie Justin Trudeau wprowadzić, co? Zamknąc im wszystkim gęby i bedzie wszystko dobrze i pięknie. Ostatecznie braliśmy całkiem pokaźny udział w wojnie przeciw Hitlerowi – nawet pod Monte Cassino, obok dzielnych aliantów polskich! Sam ten fakt powinien nas z wszelkich podejrzeń oczyścić i w końcu zamknąć ten temat z przeszłości na zawsze. Co to w końcu kogo obchodzi, co się kiedyś stało? Było i spłyło, ot i wszystko.
Parafrazując naszego poetę, krzyknijmy wszem:
Trzeba z żywymi naprzód iść,
po życie sięgać nowe…
A nie w przegniłych żalów kiść
z uporem stroić głowę.
Daremne jęki, próżny żal,
za utracone chaty, zabrane futro!
Nie cofniecie Nowego Życia fal.
Świat idzie w świetlane Jutro!
(tu powinno być słychać furkot dumnych, wysokich sztandarów ze starożytnym symbolem Oczyszczającego Ognia, a jakiś dorodny, przystojny niebieskooki młodzieniec winien zaintonować pieśń “Jutro należy do nas”) 
To tyle. Tak kończy się epilog Aktu I nowej opery narodowej pt. “Nowy Inteligentny Rząd w Warszawie”. Akt II po przerwie.
Widownia nie chce wychodzić z foteli, z zapartym tchem czekając na ciąg dalszy tej narodowej epopei. Mickiewicz siedzi w pierwszym rzędzie z rozwartą gębą, Słowacki w loży łka, jak dziecko a Gombrowicz dmucha bezsilnie w żagiel transatlantyku, Broniewski zaś (chowając ćwiartkę wódki Baczewskiego do kieszeni) podpiera z całej mocy drzwi, w które ktos wali kułakami … .
Piłsudski wdrapał się na na szczyt kopuły i dosiadł aż cztery Kasztanki galopując w niebiosa starej Rzeczypospolitej; na placu Saskim, poniżej, maszerują dzielne oddziały Brygady Świętokrzyskiej, którym salutują w zwartym szyku bohaterowie Wojsk Obrony Terytorialnej. Nad placem i gmachem Opery unosi się w przestworzach uśmiechnięta, rozpromieniona twarz Romana Dmowskiego. Wizja przesuwa się nad Ogrodem Saskim w kierunku Żelaznej Bramy …

Pogrzeb Romana Dmowskiego w Warszawie. Narodowcy żegnają swego przywódcę. Rok 1939.

Ile Polska zapłaci za arogancką ‘politykę historyczną’?

Raz jeszcze do tematu nowelizacji Ustawy o IPN wrócę. W poprzednim bardziej mnie interesował głębszy, moralny jej oddźwięk. Brak wizji historycznej i zacietrzewienie tanim nacjonalizmem. Brak wizji historycznej w całej tzw. polityce historycznej rządu polskiego. Polityce, której jedynym celem jest konkretny elektorat i konkretna ideologiczna wizja narodowości polsko-katolickiej – a ponieważ ta mieszanka dwóch od siebie odległych pojęć (polityki i religii) jest zawsze groźna – będzie musiała być w rezultacie szkodliwa dla obu systemów. Jeżeli uzależnia się, łączy decyzje polityczne państwa z religijnym ferworem i ortodoksją to uniemożliwia to prowadzenie elastycznej, pragmatycznej polityki państwowej. Polityki, której celem jest wzmocnienia państwa wewnatrz i na zewnatrz. Prowadzenie pragmatycznych rokowań, rozmów, umów bilateralnych i międzynarodowych. Osiągania pewnego consensusu wewnątrz kraju. Polityka szukająca oparcia w religii sama staje się częścią pewnego dogmatu, pewnej sztywności i niewrażliwości na zewnętrzne warunki. Stąd problemy niezmienne polskiej dyplomacji. Początkowo można było zrzucać część winy na kompletne beztalencie dyplomatyczne ministra Waszczykowskiego. Dziś na czele stoi człowiek o dużo lepszym doświadczeniu i z bardzo ładną kartą personalnej działalności wolnościowej. Cóż z tego, gdy stawia się go pod ścianą, gdy narzuca mu się sytuacje niemożliwe do wytłumaczenia lub nie ma wpływu na ich zmianę. Pozostaje makiawelizm. Ale zasadą makiawelizmu jest giętkość a nie sztywność. Pragmatyzm właśnie.

Nawet w warunkach skrajnych, wyborach dosłownych być albo nie być czyli podczas wojny, na polach bitewnych, gdy ważą się losy państwa, dowódca-strateg dokonuje wyborów praktycznych, poświęca całe jednostki, rzuca je na z góry przegrane pozycje, by uratować inne, bardziej zdolne i lepiej przygotowane by walkę kontynuować. A polityk czasu wojny gotowy jest na pertraktacje i wyrażenie zgody na coś, co by przez głowę mu w czasie pokoju nie przeszło – właśnie po to, by zachować możliwość kolejnej mobilizacji środków, danie sobie szansy na przetrwanie do lepszej możliwości. W równie złej sytuacji takie połączenie narodowościowej państwowości z religią stawia samą religię. Zmusza ją poniekąd takim sprytnym posunięciem do wsparcia polityki i polityków. Czyli uniemożliwia się jej zachowanie wyższego gruntu religijnej czystości własnych zasad teologicznych. Nie bez kozery Ojcowie Kościoła przestrzegali przed łamaniem zasady ‘Bogu co boskie, Cesarzowi co cesarskie’. Widać już wyraźnie coraz szersze pęknięcia w postawach hierarchii  Kościoła polskiego. Tych, którzy dostrzegają nie tyle błędność polityki PiS, ile sidła w jakie ta polityka zastawiła na Kościół i jego niezależność.

To wszystko legło gdzieś u podstaw tej złej dla Polski nowelizacji ustawy IPNowskiej. Czy jest możliwe, że w czadzie tromtadrackiego hurra patriotyzmu nie zauważono jej żałosnego tonu?  Że nikt nie traktuje poważnie krzyku: ja jestem niewinny i kto ośmiela się to kwestionować będzie srogo ukarany! ? A po chwili pojawiają się coraz głośniejsze szepty: ej, co on tak głośno protestuje?  Przecież nikt go jeszcze nie oskarżył nawet. A może by tak trzeba było, na wszelki wypadek, pójść do prokuratora czy aby śledztwa lepiej nie zaczął …?

Tyle, że w poważnej polityce dorosłych szczwanych lisów na poważne tematy (a hitleryzm, faszyzm i Holocaust to poważne tematy w polityce nie tylko historycznej ale i teraźniejszej. Tu nie ma miejsca na prostackie żarty o brudnym Żydzie-chałaciarzu i pijanym Polaczku, tak jak nikt nie studiuje faszyzmu niemieckiego oglądając film Chaplina) ta ustawę potraktowano poważnie. I z bardzo złymi dla Polski reakcjami. Jeżeli ktoś w Warszawie na Wiejskiej lub na Żoliborzu pomyślał, że prawicowy w końcu i też populista, Netanyahu który nie specjalnie się przejmował polskimi problemami z demokracją PiSu, da się jakoś udobruchać – ten kompletnie Izraela i Netanyahu nie rozumie. Są granice i tematy, których Netanyahu nie potraktuje, jako gry politycznej. Gdzie pragmatyzm już nie zadziała. Zwłaszcza, że przeciwnik nie stanowi dla niego jakiegokolwiek, najmniejszego nawet zagrożenia. Nawet pani senator Anna Anders to zrozumiała i tuż przed głosowaniem w Senacie spytała oficjalnie, zdumiona dyplomatycznym analfabetyzmem swych politycznych liderów: czy nikt nie rozumiał symbolicznej wymowy głosowania nad Ustawą w przededniu Dnia Pamięci Holocaustu? Senator Anders nie miała zarzutów do treści Ustawy ale przynajmniej wykazała się jakimś minimum zmysłu politycznego i dostrzegła, że nawet tych prostych skojarzeń jej przyjaciele partyjni nie pojmują. Pytanie to wypowiedziała publicznie do marszałka Senatu. Przerażona tym, co usłyszała bezpośrednio od polityków amerykańskich.  Ameryka jest na Polskę wściekła. I ta Trumpowska Ameryka, której prezydent przeniósł, wbrew tradycji amerykańskiej dyplomacji, stolicę USA do Jerozolimy, którego zięć jest silnie zaangażowanym w sprawy izraelskie Żydem Amerykańskim. I Ameryka Demokratów. Departament Stanu USA wydał bardzo szybko wyjątkowo ostre oświadczenie, że spór o zawarte w nowelizacji ustawy o IPN przepisy dotyczące karania za przypisywanie Polakom udziału w Holocauście może „mieć wpływ na strategiczne interesy Polski, a także jej relacje ze Stanami Zjednoczonymi”. Jak dosadnie określił to popularny polski dziennik: w języku dyplomatycznym to dosłownie walnięcie pięścią w stół.  Ameryka – najważniejszy sojusznik Rzeczypospolitej, kraj, którego wojska stacjonują na naszym terytorium, by odstraszać Rosję przed ewentualnym atakiem – w sporze o ocenę historii stanęła po stronie Izraela. I trudno się dziwić – znaczenie Izraela dla USA a znaczenie Polski dla USA nawet w przybliżeniu jest od siebie bardzo odległe.

odrestaurowane resztki cmentarza żydowskiego pod Warszawa /fot. własna

Jedyne dobre, co do tej pory z tego zamieszania wyszło – to olbrzymi, niespotykany w skali przedtem dyskurs Polaków w Polsce i na Obczyźnie na ten temat. Ilość dokumentów, wspomnień, opinii, faktów i mitów jaka wypełniła wszystkie polskie media społecznościowe, media dziennikarskie jest niewyobrażalna. Bez względu na spory dyskutantów – większość zdaje się rozumieć wagę i powagę tematu. Wiele osób ze zdumieniem powtarza ten sam komentarz: pojęcia nie miałam/em, że takie dokumenty są, że to i tamto miało miejsce… Bo to faktycznie (poza pierwszą nieśmiałą próbą przy Jedwabnem) ciągle był albo temat tabu … albo temat mitów. Czyli kompletnie odwrotnego od zamierzenia tej Ustawy efektu.  Zdaje się jednak, ze ten efekt pozytywny jest przypłacony przez Polske cena zbyt wysoką.

Chętnym polecam ciekawe materiały na temat losów Żydów polskich w latach 1939-47 z archiwum Polskiej Akademii Nauk – Centrum Badań Nad zagładą Żydów.